«دیوار» (Deewaar) فیلمی اکشن، جنایی و درام محصول سال ۱۹۷۵ هند و به کارگردانی یش چوپرا است که با بازی امیتاب باچان و شاشی کاپور، یکی از تأثیرگذارترین و برجسته‌ترین آثار تاریخ سینمای بالیوود درباره دو برادر با مسیرهای متضاد زندگی را روایت می‌کند.
آنند ورما، رهبر اتحادیه کارگری اصولمند و محبوب، برای بهبود شرایط کارگران دست به اعتصاب می‌زند، اما کارفرمای آن‌ها با گروگان گرفتن خانواده‌اش، او را مجبور به امضای قراردادی می‌کند که حقوق کارگران را زیر پا می‌گذارد. وقتی کارگران از این اقدام باخبر می‌شوند، بدون آگاهی از اجبار پشت آن، آنند را تحقیر و کتک می‌زنند و حتی روی بازوی پسر بزرگش، ویجی، جمله‌ای توهین‌آمیز خالکوبی می‌کنند. آنند از شرم خانواده را ترک می‌کند و همسرش سومیترا با دو پسرش، ویجی و راوی، به بمبئی مهاجرت می‌کند و در فقر شدید زیر یک پل زندگی می‌کنند.
ویجی که در کودکی طعم تحقیر و فقر را چشیده، به‌تدریج وارد دنیای جرم و جنایت می‌شود و در سایه قاچاقچیان به قدرت و ثروت می‌رسد، در حالی که برادر کوچک‌ترش راوی مسیر قانونی را برمی‌گزیند و به افسر پلیس تبدیل می‌شود. این انتخاب‌های متضاد، دو برادر را رودرروی هم قرار می‌دهد؛ ویجی که همچنان زخم کودکی‌اش را با خود حمل می‌کند و راوی که وظیفه‌اش او را وادار می‌کند برادرش را دستگیر یا حتی متوقف کند.
چرا این فیلم را ببینیم؟ «دیوار» با فیلم‌نامه درخشان سلیم-جاوید و بازی به‌یادماندنی امیتاب باچان در نقش ویجی، الگویی برای ده‌ها فیلم بعدی سینمای هند شد و شخصیت «ضدقهرمان تراژیک» را برای نخستین‌بار به شکلی چنین قدرتمند به تصویر کشید. مضمون همیشگی این فیلم درباره اینکه چگونه شرایط زندگی می‌تواند دو انسان با ریشه یکسان را به دو مسیر کاملاً متفاوت بکشاند، آن را به یکی از عمیق‌ترین درام‌های خانوادگی تاریخ سینمای هند تبدیل کرده است. دیالوگ‌های ماندگار فیلم، به‌ویژه گفت‌وگوهای پرتنش میان ویجی و راوی، همچنان در فرهنگ عامه هند زنده‌اند و بارها در فیلم‌های دیگر به آن‌ها ارجاع داده شده است. برای علاقه‌مندان به درام‌های کلاسیک و تأثیرگذار سینمای هند، تماشای این اثر تجربه‌ای ضروری و آموزنده از ریشه‌های سینمای مدرن بالیوود است. فیلم‌برداری خام و بی‌آلایش فضای فقیرنشین بمبئی در کنار موسیقی متن به‌یادماندنی آن، اتمسفر واقع‌گرایانه‌ای می‌سازد که پنج دهه پس از ساخت، همچنان تازگی و قدرت تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است.
